زخم پای دیابتی یک جراحت یا آسیب دیدگی یا زخم باز است که تقریباً در 15 درصد از بیماران مبتلا به دیابت رخ می دهد و معمولاً در کف پا قرار دارد. حدودا 6 درصد از بیمارانی که به این عارضه دچار میشوند، به دلایل مختلف مانند عفونت در بیمارستان بستری میشوند

 

ترمیم زخم یک مکانیسم ذاتی است که بیشتر اوقات بدون نیاز به مداخلات درمانی خاص انجام می شود. یکی از ویژگی های مهم ترمیم زخم ، ترمیم مرحله به مرحله ماتریکس خارج سلولی از دست رفته (ECM) است که بزرگترین جز لایه پوست را تشکیل می دهد. اما در برخی موارد ، برخی از اختلالات فیزیولوژیکی روند بهبود زخم را مختل می کند.

دیابت یا بیماری قند خون بالا یکی از این اختلالات متابولیکی است که مانع از طی کردن مراحل طبیعی بهبود زخم می شود. بسیاری از مطالعات نشان می دهد که یک مرحله التهابی طولانی در زخم های دیابتی وجود دارد ، که باعث تاخیر در تشکیل بافت گرانوله کامل و کاهش مقاومت کششی زخم می شود.

 

درمان زخم پای دیابتی باید شامل موارد زیر باشد:

کنترل قند خون

برداشتن بافت مرده از زخم

پانسمان زخم و از بین بردن فشار ناشی از زخم با تکنیک های مختلف

در بعضی موارد جراحی ممکن است نتایج را بهبود بخشد. همچنین درمان با اکسیژن پرفشار نیز ممکن است به روند درمان کمک کند اما گران و پر هزینه است.

این مشکل در 15٪ از مبتلایان به دیابت مشاهده می شود ، و در 84 درصد از موارد قطع کامل یا جزئی پا در بیماران دیابتی ، علت اصلی آن زخم های  پای کنترل نشده و درمان نشده است. این اعداد نشان دهنده اهمیت تشخیص، مدیریت و درمان زخم پای دیابتی است و لازم است بیماران با نشانه های آن کاملا آشنا باشند و موارد خودمراقبتی را کاملا انجام دهند.

 

ریسک فاکتور ها

 

عواملی که در افزایش خطر ایجاد زخم پای دیابتی نقش دارند:

 عفونت

کهولت سن

نوروپاتی دیابتی

بیماری ها و مشکلات عروق سطحی

کشیدن سیگار

کنترل ضعیف قند خون

زخم های کهنه و درمان نشده یا سابقه قطع عضو

نارسایی های رگ های خونی کوچک و بزرگ

سابقه ابتلا به بیماری های خودایمنی و ضعف سیستم ایمنی

ناهنجاری های ظاهری و آناتومیکی پا که باعث ایجاد فشارهای غیر طبیعی و بیش از حد به بعضی از نقاط پا شود

نارسایی کلیوی و کبدی

تورم در اندام های مختلف بدن

بعضی اختلالات و بیماری ها مانند ضعف بینایی، عدم احساس درد یا زوال عقل که بیمار در انجام موارد بهداشت شخصی و بررسی های روزانه خود ناتوان است

 

مبتلایان به دیابت به چندین دلیل اغلب دچار نوروپاتی دیابتی می شوند. نوروپاتی اعصاب محیطی به دلیل آسیب عصب دیستال و کاهش جریان خون اتفاق می افتد و باعث از بین رفتن درد یا احساس در انگشتان پا ، پا ، پا و بازوها می شود.

 

تاول ها و زخم ها در قسمت های بی حس پا مانند ناحیه پاشنه پا ظاهر می شوند و در نتیجه بی توجهی به فشار یا جراحت ایجاد شده در نهایت به محل ورودی باکتری ها به بدن تبدیل می شوند و منجر به عفونت و وخیم تر شدن زخم می شود.

 

تشخیص و نشانه های اولیه زخم پای دیابتی

 

ارزیابی زخم پای دیابتی شامل شناسایی عوامل خطر مانند نوروپاتی اعصاب محیطی است .

محل زخم ، اندازه ، شکل ، عمق آن و اینکه آیا این بافت گرانوله یا عفونی (چرکی) است ، باید در نظر گرفته شود

ملاحظات بیشتر شامل عدم وجود مالودور ، بررسی وضعیت لبه های زخم و اینکه آیا استخوان یا تاندون های قابل مشاهده وجود دارد یا خیر

علائم عفونت هم باید به دقت بررسی شود از جمله وجود بافت خاکستری یا زرد ، ترشحات چرکی ، بوی نامطبوع و ترشحات غیر طبیعی از نظر حجم و رنگ

 

درجه بندی انواع زخم های دیابتی

 

همه چیز در مورد زخم پای دیابتی+عکس|جلوگیری و درمان قطعی زخم پای دیابتی|مراحل اولیه ایجاد و درمان زخم دیابتی

 

زخم پای دیابتی یک عارضه جانبی بیماری قند خون است.  پزشکان از درجه بندی های واگنر برای توصیف شدت وخامت زخم استفاده می کنند. هدف از واگنر گرید (Wagner Grades) این است که متخصصان بتوانند زخم پای دیابتی را بهتر مدیریت و درمان کنند. در این سیستم درجه بندی ، زخم پای دیابتی را با استفاده از اعداد ، از 0 تا 5 طبقه بندی می کند.

 

نمرات 0 تا 5 واگنر به شرح زیر است:

 

0:  شما هنوز زخم پای دیابتی ندارید ، اما ریسک ابتلا به آن در شما بسیار بالا است.

1: شما یک زخم سطحی دارید که پوست به طور کامل و در آن ناحیه وجود دارد و هیچ کدام از اندام ها و بافت های داخلی آسیب ندیده اند

2: شما یک زخم نسبتا عمیق دارید که به قسمت زیرین پوست شامل مفاصل و رباط ها و ماهیچه ها نفوذ کرده است اما هنوز هیچ آبسه یا نشانه ای از درگیر شدن استخوان ها مشاهده نمیشود.

3: شما دارای زخمی هستید که نشانه های گسترده ای از التهاب و یا حتی آبسه در بافت همبند زخم یا محیط اطراف آن دیده میشود . عوارض دیگر می تواند شامل عفونت در ماهیچه ، تاندون ، مفاصل و یا استخوان باشد.

4: بافت اطراف ناحیه زخم شما (محدود به انگشتان پا و جلوی پا) شروع به پوسیدگی می کند. این حالت گانگرن نام دارد.

5: بافت گانگرن از ناحیه موضعی زخم گسترش یافته و فراتر میرود تا کم کم تمام پا را درگیر میکند.

 

پیشگیری از زخم پای دیابتی و جلوگیری از سیاه شدن پا

 

اقدامات پیشگیری از زخم پای دیابتی شامل بررسی مکرر توسط یک متخصص پا و یا تیم درمانگر متشکل از کارشناسان با تخصص های گوناگون است. همچنین رعایت بهداشت پا ،استفاده از جوراب های دیابتی و کفش های آفلود در جلوگیری از آسیب دیدگی بسیار موثر است.

 

پیشگیری از زخم اندام های تحتانی

 

زخم اندام های تحتانی مانند زخم پای دیابتی Diabetic Foot Ulcers DFU، زخم شریانی و زخم وریدی به طور مستقیم به کاهش کیفیت زندگی بیماران ارتباط دارند و در موارد بسیار وخیم حتی منجر به مرگ می شوند. هرچند که میزان بروز این زخم در بیماران به عوامل مختلفی وابسته است اما بر اساس داده های جمع آوری شده، بیماران بسیار زیادی با این مشکل دست و پنجه نرم می کنند.

 

با  توجه به منابع بررسی شده، حدود 40 درصد بیماران در طول 1 سال پس از درمان، زخم آن ها مجددا عود کرده است. حدود 60 درصد بیماران در طی 3 سال ، دوباره درگیر زخم در نقاط مختلف بدن خود شده اند  و زخم حداقل 65 درصد بیماران در طی 5 سال گذشته،  دوباره عود کرده است.

به طور مشابه، یکی از نشانه های زخم های وریدی، بهبودی و عود مجدد آن به طور متناوب در حدود 60 تا 70 درصد بیماران است.

 

در صورتی که زخم های عود شونده، مثلا  زخم پای دیابتی، به طور مناسب درمان نشوند و پس از درمان، موارد احتیاطی برای پیشگیری از ایجاد زخم انجام نشود، زخم مجدد عود می کند. این باعث افزایش هزینه های درمان می شود و به سیستم بهداشت و درمان کشور ، فشار مضاعف وارد می نماید. همچنین ابتلای مجدد به زخم به معنای افزایش ریسک  عفونت ، قطع عضو و حتی مرگ است.

 

برای جلوگیری از عود کردن زخم در پا، بهتر است ابتدا بیماران مورد اهمیت ابتلا به نوروپاتی اطلاعات لازم را کسب نمایند. همچنین آنها باید با روش های مراقب از  پوست و نحوه ارزیابی آن آشنا شوند. شناسایی هرگونه زخم، التهاب، خراش،خشکی و یا پوسته پوسته شدن باید هرچه سریع تر انجام شود تا احتمال درمان آن افزایش یابد.

 

علاوه بر این استفاده از روش هایی مانند compression therapy در پیشگیری از ایجاد زخم بسیار موثر است. برای مثال در صورتی که هیچگونه مداخله ای برای درمان زخم و پیشگیری از آن انجام نشود، احتمال عود مجدد زخم بین 28 تا 56 درصد است. اما در صورت استفاده و ترکیب چندین روش های درمانی، مثلا compression therapy، جراحی عروق و آفلودینگ، این عدد به حدود 12 درصد کاهش پیدا می کند.

 

تداوم استفاده از کفش مناسب نقش بسیار مهمی در پیشگیری انواع زخم دارد. این مورد مخصوصا برای بیمارانی که زخم آنها به تازگی درمان شده است و یا مبتلا به نوروپاتی هستند، مهم تر است زیرا معمولا پوست این  بیماران از حالت عادی، ضعیف تر و نازک تر است که باعث می شود بیماران علائم و نشانه های خطر مانند درد را تجربه نکنند.

 

علاوه بر موارد ذکر شده، یکی از مهم ترین مواردی که باید به آن توجه شود، آموزش صحیح به بیماران و خانواده آنان در مورد اهمیت سلامت پا، روش های بررسی و معاینه و آشنایی با نشانه های  غیرعادی زخم می باشد.

 

 شناسایی بیمارانی که احتمال داده می شود درمان را ناکامل رها کنند بسیار مهم است. زیرا معمولا روند پیشگیری و درمان بیماران پرخطر، مثلا افراد دیابتی، بسیار طولانی مدت است و نمی توان با انجام مجموعه ای از درمان های کوتاه مدت به نتیجه مطلوب رسید. میزان موفقیت درمان با  توجه به میزان همکاری بیمار، بین 50 تا 98 درصد متغیر است که این نشان دهنده نقش بسیار پررنگ بیمار در پیاده سازی پلن درمانی است.

 

زخم های اندام های تحتانی بسیار عود شونده هستند و بازگشت این زخم ها علاوه بر هزینه های بسیار سنگین برای سیستم درمانی، فشار روانی بسیار سنگینی به بیمار تحمیل می کند.

 

آموزش مراقبت از پا به بیماران همراه با افزایش نظارت می تواند بروز ضایعات جدی پا را کاهش دهد

 

همه چیز در مورد زخم پای دیابتی+عکس|جلوگیری و درمان قطعی زخم پای دیابتی|مراحل اولیه ایجاد و درمان زخم دیابتی

 

روش های درمان زخم پای دیابتی

 

برای درمان قطعی زخم پای دیابتی معمولا نیاز به یک تیم پزشکی و دارای تخصص در درمان زخم است. این تیم معمولا شامل پرستار مخصص زخم یا دیابت ، یک پرستار ارتوپدی جراح عمومی و شاید متخصص عفونی باشد. هدف از درمان ابتدا کنترل بهتر قند خون و همچنین کاهش عوارض زخم و جلوگیری از پیشرفت آن است.

 

قابل توجه است که صرف وجود میکروارگانیسم ها در زخم به خودی خود برای تعیین وجود یا عدم عفونت کافی نیست. علائمی مانند التهاب و چرک بهترین شاخصه های وجود یک عفونت فعال است. شایع ترین ارگانیسم ایجاد کننده عفونت ، استافیلوکوک است.

 

درمان شامل دبریدمان ، بانداژ های مناسب ، مدیریت مشکلات شریان های سطحی و استفاده مناسب از آنتی بیوتیکها است.

 

آنتی بیوتیک ها

 

طول دوره درمان با آنتی بیوتیک بستگی به شدت عفونت و اینکه آیا استخوان ها هم درگیر عفونت هستند یا نه بستگی دارد اما می تواند بین 1 تا 6 هفته یا حتی بیشتر باشد.

 

در حال حاضر توصیه میشود که از آنتی بیوتیک ها فقط هنگامی استفاده می شود که شواهد کافی مبنی بر وجود عفونت وجود داشته باشد و تا زمانی پاکسازی زخم از عفونت درمان ادامه یابد. انتخاب نوع آنتی بیوتیک به مقدار عفونت و همچنین سابقه بیمار بستگی دارد .

 

انواع کرم و پانسمان های نوین و پیشرفته

 

برای درمان زخم پای دیابتی از انواع مختلف پانسمان ها مانند پانسمان های پرکننده با قابلیت جذب ترشحات ، پانسمان های هیدروژل و هیدروکلوئیدها استفاده می شود.  به دلیل تفاوت در شرایط بیماران نمیتوان به قطعیت گفت که یک نوع پانسمان برای زخم پای دیابتی بهتر از نوع دیگر است و انتخاب نوع پانسمان باید توسط پزشک یا درمانگر انجام شود.

 

همچنین به دلیل قیمت بالای بعضی از این پانسمان های نوین و طول درمان بعضا طولانی، شرایط اقتصادی بیمار در انتخاب پانسمان و روش درمان زخم پا دیابتی، بسیار حائز اهمیت است.

 

پانسمان های هیدروژل ممکن است نسبت به پانسمان های استاندارد دارای مزایای بیشتری باشند . شواهدی وجود دارد که نشان دهنده اثربخشی بیشتر  پانسمان ها و کرم های حاوی نقره یا عسل است که صفات هیدروژل و هیدروکلوئید را با هم ترکیب می کنند و در اختیار ما قرار میدهد.

 

استفاده از پانسمان های آغشته به نقره و عسل ، مخصوصا عسل مانیوکا ، توسط کارگروه بین المللی زخم پای دیابتی (IWGDF) برای معالجه زخم های پای دیابتی غیر عفونی ، ایسکمیک و با ترشحات کم تا متوسط ، توصیه می شود.

 

کفش های پوشش دهنده پا ( کفش آفلود)

 

همه چیز در مورد زخم پای دیابتی+عکس|جلوگیری و درمان قطعی زخم پای دیابتی|مراحل اولیه ایجاد و درمان زخم دیابتی

 

کفش های پوشش دهنده پا یا کفش آفلود با طراحی بسیار خاص و منحصر به فرد خود باعث میشود تا از وارد آمدن فشار بیش از حد به پا در بیماران مبتلا به دیابت جلوگیری شود و در نتیجه ریسک ایجاد زخم و جراحت در آنان کاهش میباید.

 

ثابت شده است که کاهش فشار روی زخم در افزایش سرعت بهبودی زخم های دیابتیک DSU بسیار موثر است. جراحات و زخم های پا در بیماران مبتلا به دیابت يكی از اصلی ترین عوامل قطع عضو از جمله انگشتان پا و حتی تمام پا است به گونه ای که در حدود 85 درصد موارد قطع عضو در افراد ديابتي، زخم های درمان نشده و بسیار وخیم عامل اصلی این اتفاق بوده است.

 

علاوه بر این، میزان مرگ و میر پس از قطع عضو در این بیماران  در حدود 45 درصد تخمین زده میشود. تمام این اعداد حاکی از اهمیت بسیار بالای پیشگیری و درمان سریع کوچکترین آسیب های ایجاد شده در ناحیه پا است.

 

کفش های آفلود توسط پزشکان متخصص از اواسط دهه 60 میلادی در ایالات متحده به عنوان یک روش استاندارد جلوگیری یا درمان زخم های پا استفاده میشود

 

کفش های آفلود در حفظ کیفیت زندگی بیماران بسیار موثر است به گونه ای که در خیلی از موارد با استفاده از آنها و رعایت دیگر نکات بهداشتی؛ بیمار دچار هیچگونه آسیب و زخمی در ناحیه پا نمیشود. این کفش ها از ایجاد آسیب های فیزیکی در هنگام راح رفتن مانند پیچ خوردگی هم جلوگیری میکند. تمامی این ویژگی های باعث کاهش فشار وارد شده به پا شده و منجر به درمان سریع تر زخم میشود.

 

 

خرید کفش آفلود پا

 کفش پاشنه بورت و آفلود کامل پا

 

درمان با اکسیژن پرفشار (Hyperbaric oxygen)

 

در سال 2015 ، نتایج یک تحقیق منسجم و کنترل شده نشان داد که برای مبتلایان به زخم پای دیابتی ، اکسیژن درمانی احتمال قطع عضو را کاهش داده و ممکن است در مدت 6 هفته سرعت درمان زخم را بهبود بخشد.  با این حال ، به دلیل عدم ارائه شواهد و مدارک بالینی توسط محققان، در حال حاضر نمیتوان در مورد کارایی این روش اظهار نظر قطعی کرد.

 

 

درمان با فشار منفی یا وکیوم تراپی (NPWT)

 

 دستگاه وکیوم تراپی اینتگرو Integro

 

 

در این روش درمانی از خلاء برای از بین بردن ترشحات و باقی مانده سلول های مرده و اضافی که معمولاً باعث طولانی شدن فاز التهابی در زخم میشود، استفاده میشود.

 

برخلاف مکانیسم ساده این روش درمانی، نتایج و آثار آن در افزایش سرعت بهبود انواع زخم، از جمله زخم های دیابتی، بسیار شگفت انگیز و قابل توجه بوده است. در سال های اخیر در ایران هم از این متد درمانی به طور گسترده استفاده میشود.

 

مرهم اندیشه سلامت با داشتن نمایندگی انحصاری  فروش دستگاه وکیوم تراپی Integro و لوازم جانبی آن از جمله فوم سیاه و سفید، نقش پررنگی در گسترش استفاده از این روش درمانی ایفا کرده است و توانسته است با کمک درمانگران و پزشکان، سلامتی را به مبتلایان به دیابت هدیه دهد.

 

ازن درمانی

فقط اطلاعات محدود و غیرقابل استناد در مورد اثربخشی ازن درمانی برای درمان زخم های پا در مبتلایان به دیابت وجود دارد.

 

فاکتورهای رشد

شواهدی با کیفیت پایین وجود دارد که نشان می دهد فاکتورهای رشد احتمال درمان زخم پای دیابتی را افزایش می دهد..

 

انتشار مداوم اکسیژن CDO

این روش انتشار مداوم اکسیژن با جریان بسیار کم یعنی حدودا 3 تا 12 میلی لیتر در ساعت به مدت 24 ساعت 7 روز در هفته به مدت چند هفته یا ماه بسته به زخم شدت زخم ، ممکن است نتایج مثبتی در درمان زخم داشته باشد.

 

فوتوتراپی

شواهد بسیار ضعیفی وجود دارد که نشان می دهد این روش ممکن است باعث درمان سریع تر زخم های پا شود. البته هیچ مدرکی مبنی بر تاثیر این روش در افرایش کیفیت زندگی بیماران وجود ندارد.

 

درمان زخم پای دیابتی با زالو

نتایج استفاده از زالو برای درمان زخم های دیابتی بسیار مبهم و غیرقابل استناد است. همچنین در بعضی موارد محل قرار گرفتن زالو روی بدن و جراحت ناشی از آن، خود به یک زخم جدید تبدیل شده و میتواند به طور بالقوه شرایط را پیچیده تر کند

 

کلینیک درمان زخم دیابتی

 

کلینیک درمان زخم دیابتی

 

کلینیک درمان زخم دیابتی مرهم اندیشه سلامت آماده خدمت رسانی به بیماران محترم در مشهد و استان خراسان رضوی است. کارشناسان این مرکز شامل آقایان علیرضا محمدیان، محسن حسینی و جواد نیرومند و خانم اکرم شبستری است که در کنار  آقای دکتر قاسم حسینی اخوان به درمان انواع زخم دیابتی ، سوختگی ، زخم بستر و... مشغول می باشند.

 

آدرس:

مشهد، چهارراه دکترا، ابن سینا ۷، ساختمان سینا، واحد ۳۰۳

 

شماره تماس جهت هماهنگی و نوبت دهی:

09154808042

 

 

 

منابع: 

apma

aafp

healthline

woundsource